دولت چهاردهم در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ که به تازگی به مجلس ارائه شده، اقدام به حذف مالیات بر خودروهای لوکس از فهرست درآمدهای مالیاتی کرده است. این تصمیم، با وجود پیش بینی درآمدی حدود ۴ هزار میلیارد تومان از این خودروها در سال ۱۴۰۴، نه تنها یک تغییر جزئی در جداول بودجه به نظر نمی رسد، بلکه حامل پیام مهمی درباره ناکارآمدی سیاستگذاری مالیاتی گذشته و اعتراف ضمنی دولت به مشکلات اجرایی این پایه مالیاتی است.
ناکارآمدی مالیات خودروهای لوکس
مالیات بر خودروهای گران قیمت از حدود پنج سال پیش با هدف «اخذ مالیات از ثروت» و «کاهش شکاف طبقاتی» وارد بودجه شد، اما به دلیل بی ثباتی اقتصاد کلان، نوسانات نرخ ارز و تورم بالا، نه تنها درآمد پایدار برای دولت ایجاد نکرد، بلکه به یکی از مبهم ترین و غیرقابل تحقق ترین ردیف های مالیاتی تبدیل شد. خودروهایی که در یک زمان در رده خودروهای میان قیمت قرار داشتند، با افزایش نرخ ارز به طور ناگهانی جزو خودروهای لوکس شناخته می شدند و این امر دامنه مشمولان مالیات را گسترده و غیرشفاف کرده است.
آمار مالیات خودروهای لوکس طی سال های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳
بررسی عملکرد مالیاتی خودروهای لوکس نشان می دهد میزان تحقق درآمد فاصله زیادی با ارقام پیش بینی شده داشته است:
سال ۱۴۰۰: ۳۷۰,۲۳۷ خودرو، ۱۷۷,۵۹۸ مالک مشمول، مالیات تعیین شده ۱۹,۹۸۳ میلیارد تومان، وصولی ۱۵,۶۳۰ میلیارد تومان، تعداد اعتراضات ۱۶,۱۰۳ مورد به مبلغ ۳,۳۳۴ میلیارد تومان.
سال ۱۴۰۱: ۲۴۵,۶۸۸ خودرو، ۲۳۴,۰۵۱ مالک مشمول، مالیات تعیین شده ۲۱,۳۹۱ میلیارد تومان، وصولی ۱۵,۴۱۳ میلیارد تومان، تعداد اعتراضات ۱۱,۲۴۰ مورد به مبلغ ۲,۰۲۶ میلیارد تومان.
سال ۱۴۰۲: تعداد خودروهای مشمول کاهش، اما مالیات تعیین شده به ۲۸,۲۴۴ میلیارد تومان رسید، وصولی ۱۷,۳۶۱ میلیارد تومان، تعداد اعتراضات ۱۱,۹۴۹ مورد به مبلغ ۳,۶۳۵ میلیارد تومان.
سال ۱۴۰۳: ۲۱۲,۲۰۵ خودرو، ۱۹۶,۶۳۰ مالک مشمول، مالیات تعیین شده ۳۳,۴۱۸ میلیارد تومان، وصولی تنها ۴,۹۳۶ میلیارد تومان، تعداد اعتراضات ۹,۷۲۶ مورد.
جمع کل دوره چهار ساله نشان می دهد از ۱۰۳,۰۳۸ میلیارد تومان مالیات تعیین شده، تنها حدود ۵۳,۳۴۲ میلیارد تومان وصول شده و ۱۰,۷۷۴ میلیارد تومان مورد اعتراض قرار گرفته است.
دلایل حذف مالیات خودروهای لوکس
حذف مالیات خودروهای لوکس در بودجه ۱۴۰۵ به دلایل متعددی انجام شده است:
اشکالات اجرایی و ناکارآمدی: پیچیدگی اندازه گیری و اعمال مالیات، تغییر مداوم دامنه مشمولان و عدم تحقق درآمد پیش بینی شده باعث شد دولت حذف آن را در دستور کار قرار دهد.
فشار بر بازار خودرو: افزایش مالیات در شرایط تورمی و رکود بازار خودرو، می توانست به بی ثباتی بیشتر بازار و افزایش رفتارهای غیرشفاف منجر شود.
اجتناب از فشار اقتصادی بر خانوارها: خودروهای مشمول این مالیات، اغلب شامل بخش کوچکی از جامعه با توان مالی بالا بودند، اما نوسانات ارزی، موجب شد بسیاری از خودروها که مصرف کننده متوسط داشتند، مشمول مالیات شوند.
دیدگاه مجلس و کارشناسان
جعفر قادری، نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، با اشاره به حذف این پایه مالیاتی گفت: «در شرایط تورم مزمن و نیاز به درآمدهای غیرتورمی، دولت باید بر پایه هایی تمرکز کند که کمترین اثر منفی را بر تولید و سرمایه گذاری داشته باشد.» وی افزود، مالیات بر خودروهای لوکس ذاتا قابل اجراست اما نیازمند بازنگری در کف قیمتی و روش اعمال آن است تا فشار صرفاً بر خودروهای با ارزش بسیار بالا متمرکز شود.
محمدتقی فیاضی، کارشناس بودجه، نیز تاکید کرد که عملکرد دولت در حوزه مالیات های مشابه مانند مالیات بر خانه های خالی نشان داده است که درآمد پیش بینی شده محقق نمی شود و حذف مالیات خودروهای لوکس به معنای واقعی سازی منابع و کاهش ارقام غیرقابل وصول بودجه است.
تحلیل اقتصادی
مالیات خودروهای لوکس در ایران به نوعی مالیات بر تورم اسمی محسوب می شود؛ دولت با ایجاد تورم و سپس اعمال مالیات بر خودروهای گران قیمت، فشار مالی بر صاحبان خودروها را افزایش می دهد. این رویکرد با استانداردهای جهانی تفاوت دارد، جایی که مالیات خودروهای لوکس معمولاً بر اساس ارزش روز، حجم موتور و آلایندگی تعیین می شود و منعکس کننده ثروت واقعی است.
نتیجه گیری
حذف مالیات خودروهای لوکس در لایحه بودجه ۱۴۰۵، نشانه ای از تلاش دولت برای واقعی سازی درآمدها و کاهش پایه های غیرقابل وصول است. این اقدام ضمن کاهش فشار اقتصادی بر خانوارها، می تواند به شفافیت بیشتر بازار خودرو و بهبود عملکرد مالی دولت کمک کند، مشروط بر اینکه اصلاحات ساختاری برای بازگشت درآمدهای مالیاتی کارآمد و عادلانه در دستور کار قرار گیرد.