یک کارشناس برجسته صنعت خودرو معتقد است که افزایش مداوم قیمت خودرو در بازار ایران، پدیده ای چندوجهی است که نمی توان آن را به سادگی به گردن یک یا چند عامل انداخت. طبق تحلیل وی، ریشه های این وضعیت به سیاست گذاری های نادرست دهه ها قبل، نوسانات شدید ارزی و نبود رقابت واقعی در صنعت خودرو بازمی گردد. این در حالی است که علیرغم تعداد بالای خودروسازان و واردکنندگان، صنعت خودرو ایران با چالش های عمیق ناکارآمدی و افزایش هزینه ها روبرو است.
ریشه های وضعیت فعلی بازار خودرو
به گزارش ایسنا، کارشناس مذکور با اشاره به اینکه وضعیت کنونی بازار خودرو ایران صرفاً با مقصر دانستن یک بازیگر قابل توضیح نیست، بیان داشت که این شرایط حاصل تلاقی چند عامل کلیدی است: سیاست های ارزی بی ثبات، تصمیمات مقطعی دولت ها، محدودیت های ساختاری در تأمین مواد اولیه و تضعیف رقابت در بازار. در چنین بستری، افزایش قیمت ها بیش از آنکه ناشی از اراده مستقیم خودروسازان یا واردکنندگان باشد، بازتابی از شرایط کلان اقتصادی و چارچوب های سیاست گذاری است که در طول سالیان متمادی شکل گرفته اند.
انحصار، واردات و تنظیم بازار: چالش های اساسی
در این شرایط، پرسش اصلی نه درباره چرایی افزایش مداوم قیمت ها، بلکه درباره امکان انتخاب آزادانه، قیمت گذاری منصفانه و پاسخ گویی مؤثر در ساختار فعلی بازار خودرو است. مباحثی چون انحصار، آزادسازی واردات، نقش دولت در تنظیم بازار و حدود مسئولیت تولیدکنندگان، به موضوعات کلیدی و چالش برانگیز در این حوزه تبدیل شده اند.
نقش دولت و افزایش نرخ ارز
امیر حسن کاکایی، کارشناس صنعت خودرو، بر این باور است که در شرایط کنونی، نقش اصلی متوجه خودروسازان نیست. وی دلیل اصلی را افزایش ناگهانی نرخ ارز مربوط به صنایع از حدود ۷۰ هزار تومان به ۱۲۵ تا ۱۳۰ هزار تومان (افزایش ۸۰ درصدی) توسط دولت عنوان کرد که به معنای کاهش ارزش ریال و افزایش چشمگیر هزینه ها است. در چنین شرایطی، افزایش ۴۰ تا ۶۰ درصدی قیمت محصولات توسط شرکت های داخلی یا افزایش آنی قیمت ها توسط واردکنندگان به محض نوسان نرخ ارز، امری قابل درک و منطقی از منظر اقتصادی تلقی می شود.
هزینه های تولید و مواد اولیه
کاکایی در پاسخ به این پرسش که چگونه صنعت خودروی انحصاری با اعتراض به عدم به روزرسانی قیمت ها مواجه است، در حالی که طی دهه ها از مزایای انحصار بهره برده، توضیح داد: هنگامی که مواد اولیه با قیمت ارز آزاد یا قیمت های مبتنی بر بورس های بین المللی خریداری می شود، امکان رقابت یا خرید از منابع دیگر وجود ندارد و این امر مستقیماً بر افزایش هزینه تمام شده تولید تأثیر می گذارد. وی تأکید کرد که برای یافتن راه حلهای عقلانی، باید واقعیت های موجود کشور را در نظر گرفت.
پیامدهای سیاست های غلط در افزایش تعداد خودروسازان
این کارشناس با اشاره به سیاست های گذشته مبنی بر افزایش تعداد خودروسازان، اظهار داشت که امروز بیش از ۸۰ خودروساز سواری و ۵۰ خودروساز تجاری در کشور فعال هستند که مجموع شرکت های فعال را به بیش از ۱۹۰ مورد می رساند. این در حالی است که بسیاری از این شرکت ها دیگر مانند گذشته قدرتمند نبوده و نتیجه این پراکندگی، ایجاد تعداد زیادی واحد کوچک و ضعیف و در نهایت ناکارآمدی فعلی است.
انحصار صنعت در برابر رقابت بازار
کاکایی بر خلاف تصور رایج، معتقد است که خودروسازی ذاتاً می تواند انحصاری باشد (مانند هیوندای در کره جنوبی)، اما آنچه باید رقابتی باشد، بازار است. وی این دو مفهوم را همیشه به اشتباه بهانه ای برای صدور مجوزهای بی پشتوانه و سیاست های غلط دانست. وی همچنین به حذف واردکنندگان معتبر در گذشته به بهانه کنترل ارز و ظهور ده ها شرکت واردکننده قارچ گونه که خدمات مناسبی ارائه نمی دهند، اشاره کرد.
مسئولیت ناپذیری سیاست گذاران به جای انحصار
این کارشناس، ریشه اصلی مشکلات را نه انحصار، بلکه سیاست های غلط دولت ها و مسئولیت ناپذیری سیاست گذاران دانست. وی ممنوعیت واردات را که به بهانه کنترل ارز صورت گرفت، نه حمایت از خودروساز، بلکه عاملی برای شکل گیری ده ها شرکت ناکارآمد عنوان کرد. به گفته وی، مردم احساس رقابت در بازار نمی کنند و در زمان بروز مشکل، همواره یک “مافیا” یا “دشمن” معرفی می شود، در حالی که مقصر اصلی، سیاست گذاران و دلار ۴۰ درصدی بوده اند. او تأکید کرد که بازار باید رقابتی باشد و صنعت می تواند انحصاری باشد، مشروط بر آنکه این انحصار با تدبیر همراه شود، زیرا هر صنعتی فاقد رقابت در بازار، محکوم به شکست است.
تأثیر تحریم ها بر هزینه های تولید
در پایان، کاکایی مشکلات فعلی صنعت خودرو را نتیجه زنجیره ای از سیاست های نادرست، تحریم ها، هزینه های بالای تولید، هزینه دور زدن تحریم ها، ساختارهای ناکارآمد و نبود شفافیت دانست. وی بیان داشت که حتی با افزایش رقابت، به دلیل تحریم ها، هزینه ها به طور کامل کاهش نخواهد یافت و راهحل باید منسجم، واقع بینانه و سازگار با شرایط اقتصادی کشور باشد. او مشکلات امروز صنعت خودرو و اقتصاد کشور را حاصل دهه ها سیاست گذاری نادرست و پوپولیستی توصیف کرد که به جای پاسخگویی واقعی به مردم، صرفاً با ادبیات جدید، حرف های قدیمی را تکرار می کنند.