صنعت خودروسازی در منطقه MENA (خاورمیانه و شمال آفریقا) پس از رکود شدید ناشی از همه گیری کرونا، دوباره در مسیر رشد قرار گرفته است. با وجود تورم بالا، کمبود جهانی نیمه هادی ها و نوسانات قیمت نفت، آمارها نشان می دهند که بازار خودرو در کشورهای عربی و شمال آفریقا در حال بازیابی است. در سال ۲۰۲۴، فروش جهانی خودرو از ۹۵ میلیون دستگاه عبور کرده و پیش بینی می شود تا سال ۲۰۲۵ تولید جهانی به ۱۰۰ میلیون دستگاه برسد. برندهایی مانند تویوتا، فولکس واگن، فورد و نیسان در این روند نقش اصلی را ایفا می کنند و بازار منطقه MENA نیز مستقیماً از این موج تأثیر می پذیرد.
عربستان پیشتاز فروش و تولید خودرو در منطقه
کشور عربستان سعودی در سال ۲۰۲۴ به مهم ترین بازار خودروهای سواری و تجاری منطقه تبدیل شده است. رشد جمعیت، شهرنشینی و افزایش درآمد سرانه، تقاضای خودرو را در این کشور و بازارهای اطراف از جمله امارات، قطر و کویت افزایش داده است. همزمان ترکیه و ایران دو تولیدکننده اصلی خودروهای سواری در منطقه هستند، اما برخلاف ترکیه که در زنجیره جهانی خودرو حضور دارد، ایران در آمارهای رسمی MENA تقریباً دیده نمی شود.
کمبود تراشه و تغییرات نفتی؛ چالشهای اصلی بازار خودرو MENA
یکی از دلایل کندی رشد صنعت خودروسازی MENA، کمبود جهانی نیمههادیها در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ بود که باعث کاهش تولید و افزایش قیمت خودروها شد. از طرف دیگر، نوسانات شدید قیمت نفت و وضعیت ژئوپلیتیکی باعث شد هزینه تولید و حملونقل افزایش یابد. با این حال، سرمایهگذاریهای جدید در زیرساختهای صنعتی و حضور برندهای جهانی نشان میدهد که بازار MENA هنوز جذابیت بالایی برای سرمایهگذاران دارد.
رشد خودروهای برقی در MENA
موج جهانی برقی سازی صنعت خودرو (EV) به منطقه MENA نیز رسیده است. طبق برآوردها، فروش خودروهای برقی در خاورمیانه و شمال آفریقا تا سال ۲۰۲۶ به حدود ۴۵ هزار دستگاه خواهد رسید. برند BYD چین اکنون در عربستان سعودی به عنوان شناخته شده ترین برند خودروهای برقی مطرح است. هرچند تسلا همچنان محبوب ترین برند جهانی حوزه EV محسوب می شود، اما مدل های اقتصادی تر چینی باعث رشد سریع تر بازار برقی در منطقه شده اند. دولت های منطقه نیز با ایجاد ایستگاه های شارژ و ارائه مشوق های مالیاتی، زمینه رشد این بخش را فراهم کرده اند.
بازار خودروهای لوکس؛ امارات در خط مقدم
در زمینه خودروهای لوکس و اسپرت، امارات متحده عربی به عنوان قطب اصلی منطقه شناخته می شود. انتظار می رود فروش این خودروها تا سال ۲۰۲۶ از ۴۵۰۰ واحد فراتر رود. هدف امارات تنها فروش خودرو نیست، بلکه ایجاد صنایع تولید خودروهای اسپرت لوکس داخلی و جذب سرمایه جهانی برای تنوع بخشی به اقتصاد پس از نفت است.
چرا ایران در آمار رسمی MENA وجود ندارد؟
با وجود سابقه طولانی تولید خودرو در ایران، این کشور در اغلب گزارش های رسمی بازار MENA وجود ندارد. دلایل این موضوع شامل:
نبود شفافیت آماری و محدودیت تبادل داده با سازمان های بین المللی
نبود نمایندگی رسمی برندهای جهانی در ایران
ضعف فناوری و فاصله استانداردهای تولید با معیارهای جهانی
ساختار بسته بازار و عدم پیوستگی به زنجیره جهانی صنعت خودرو
به همین دلیل، ظرفیت واقعی بازار و تولید خودرو در ایران در گزارشهای منطقهای دیده نمیشود و تصویر ناقصی از بازار واقعی MENA در جهان شکل گرفته است.
جمع بندی
صنعت خودروی منطقه MENA اکنون در مسیر رشد پایدار قرار دارد و بخش هایی مانند خودروهای برقی، تجاری سبک و لوکس موتور محرک آینده آن هستند. با این حال، غیبت ایران در آمار و داده های رسمی یادآور ضعف ساختار اطلاعاتی و عدم اتصال به بازار جهانی است. تا زمانی که شفافیت، تعامل بین المللی و استانداردسازی داده ها در صنعت خودروی ایران ایجاد نشود، این کشور همچنان بزرگ ترین غایب نقشه خودرویی MENA باقی خواهد ماند.