با فعال شدن مجدد مکانیزم ماشه و بازگشت تحریم های سازمان ملل علیه ایران، برخی رسانه های غربی مدعی شدند که تأثیر این تحریم ها بر اقتصاد ایران بسیار محدود خواهد بود؛ چراکه همکاری های گسترده اقتصادی میان ایران و چین با استفاده از سازوکارهای تهاتری و مالی غیردلاری ادامه دارد.
به نقل از رسانه های معتبر بین المللی از جمله بلومبرگ و وال استریت ژورنال، چین با ایجاد شبکه ای از معاملات غیرنقدی و تهاتری توانسته روابط اقتصادی خود با ایران را حفظ کند و عملاً مسیر تازه ای برای دور زدن تحریم ها فراهم سازد.
تهاتر در مسیر “نفت در برابر زیرساخت”
بر اساس گزارش وال استریت ژورنال، چین از طریق ایجاد یک کانال مالی پنهان، پرداخت بهای نفت ایران را به جای انتقال مستقیم پول، در قالب پروژه های زیرساختی در داخل ایران انجام می دهد.
در این سازوکار، شرکت های چینی با حمایت سایناشور (SINOSURE)، شرکت بیمه و اعتبار صادراتی چین، و یک نهاد مالی سری به نام چوکسین (Chuxin)، پروژه هایی مانند فرودگاه، پالایشگاه و نیروگاه را در ایران تأمین مالی می کنند.
در واقع، چین به جای پول نقد، در قالب مدل نفت در برابر زیرساخت، هزینه خرید نفت را از طریق اجرای پروژه های مهندسی و ساخت و ساز به ایران بازمیگرداند.
خودرو در برابر فلز؛ مدل جدید تجارت ایران و چین
از سوی دیگر، بلومبرگ در گزارشی اختصاصی اعلام کرد که در بخش خودروسازی، تهاتر به شکل مبادله قطعات خودرو و فناوری چینی در ازای فلزات ایرانی مانند مس و روی انجام می شود.
در قلب این شبکه تجاری، نام شرکت های بزرگ چینی مانند چری اتومبیل (Chery Automobile) و گروه فلزات غیرآهنی تونگلینگ (Tongling Nonferrous Metals Group) دیده میشود. چری قطعات خودرو را بهصورت نیمهمنفصله (SKD) به ایران ارسال میکند تا توسط شریک ایرانی خود، یعنی شرکت مدیران خودرو (MVM) مونتاژ و به بازار عرضه شود. در مقابل، ایران فلزات خام و محصولات معدنی را برای صنایع چین صادر می کند.
این سازوکار تهاتری، گرچه در مقیاس کوچک تری نسبت به کل تجارت ۹ میلیارد دلاری چین و ایران انجام می شود، اما اهمیت زیادی در تداوم همکاری اقتصادی دو کشور دارد و مانع از توقف فعالیت خطوط تولید خودروی چینی در ایران شده است.
همکاری چری با ایران بدون نقض تحریم ها
طبق گزارش بلومبرگ، هیچ شواهدی از نقض تحریم های بین المللی توسط شرکت های چری یا تونگلینگ وجود ندارد، زیرا این شرکت ها با واحد پول یوآن یا ریال مبادله می کنند و از سیستم های مالی غربی استفاده ای ندارند. تجارت با ایران تحت قوانین داخلی چین همچنان قانونی است و شرکت های چینی میتوانند بدون نقض مقررات آمریکا یا اتحادیه اروپا به همکاری ادامه دهند.
احیای تجارت تهاتری در اقتصاد جهانی
کارشناسان معتقدند تحریم های سازمان ملل دیگر تأثیر چندانی بر روابط اقتصادی ایران نخواهد داشت، چراکه بخش عمده تجارت خارجی کشور از مسیرهایی خارج از ساختار مالی غرب انجام می شود.
در واقع، فشار تحریم ها موجب بازگشت یکی از قدیمی ترین روش های مبادله، یعنی تهاتر کالا به کالا شده است؛ مدلی که اکنون با شکل گیری همکاری میان چین، روسیه و ایران در حال گسترش در تجارت جهانی است.
جمع بندی
به نظر می رسد همان طور که بلومبرگ و وال استریت ژورنال تأکید کرده اند، با وجود تحریم های جدید، اقتصاد ایران از مسیر همکاری با چین و ساز و کارهای تهاتری به حیات خود ادامه می دهد. با این حال، کارشناسان هشدار می دهند که تداوم چنین مدل هایی، اگرچه در کوتاه مدت مانع از رکود می شود، اما در بلند مدت می تواند وابستگی اقتصاد ایران به چین را افزایش داده و مانع از دسترسی به فناوری های روز دنیا گردد.