شرکت رادیاتور ایران به عنوان نخستین و قدیمی ترین تولید کننده رادیاتور در کشور و یکی از باسابقه ترین تولیدکنندگان مبدل های حرارتی در خاورمیانه، امروز در نقطه ای قرار گرفته که هم نشانه های رشد و توسعه را در آن می توان دید و هم چالش های جدی صنعت قطعه سازی ایران را. خطوط تولید این شرکت با ۹۰ درصد ظرفیت فعال هستند، رشد ۴۰ درصدی ماه گذشته ثبت شده و صادرات به بازارهایی مانند ترکیه، روسیه و عراق ادامه دارد. اما در پسِ این آمار امیدوارکننده، مشکلات مهمی همچون بدهی های انباشته خودروسازان، بحران نقدینگی، چالش تأمین آلومینیوم و نبود سفارش برای تولید قطعات خودروهای برقی، افق آینده این شرکت ۶۳ ساله را به تصمیمات کلان و اصلاحات ساختاری وابسته کرده است. گزارش بازدید اخیر خبرنگاران از این شرکت زیرمجموعه گروه سایپا نشان می دهد که رادیاتور ایران از نظر فنی در جایگاه ممتازی قرار دارد، اما ساختار اقتصادی صنعت خودرو کشور همچنان بزرگ ترین تهدید برای آن محسوب می شود.
رشد تولید و اشتغال پایدار در رادیاتور ایران
رادیاتور ایران که فعالیت خود را از سال ۱۳۴۱ آغاز کرده، امروز بیش از ۹۰ درصد نیاز گروه سایپا و بخش مهمی از نیاز ایران خودرو را تأمین می کند. ظرفیت اسمی این مجموعه بیش از ۲ میلیون قطعه در سال است، اما تولید روزانه آن اکنون به ۱۱ تن رسیده که بخش عمده آن شامل رادیاتورهای آلومینیومی است و در دو شیفت کامل تولید می شود. رادیاتورهای مسی و برنجی تنها در یک شیفت تولید دارند که نشان دهنده تغییر راهبردی شرکت به سمت مواد سبک تر و کارآمدتر است. این روند، علاوه بر افزایش توان رقابتی، زمینه ساز ایجاد ۵۰۰ شغل مستقیم و پایداری خطوط تولید شده است. به گفته سیداکبر هاشمی مدیرعامل رادیاتور ایران، راندمان حرارتی محصولات این شرکت بالاتر از نمونه های چینی و داخلی بوده و استاندارد یورو ۵ را نیز پاس می کند. هدف گذاری برای بازگشت به رکورد ۴ میلیون دلار صادرات نیز با سهم ۳۴ درصدی در بازار داخلی قابل تحقق ارزیابی می شود.
قرارداد جدید با کرمان موتور و جا به جایی مهم در بازار
یکی از مهم ترین تحولات اخیر، انتقال قرارداد تأمین رادیاتور کرمان موتور از شرکت کوشش رادیاتور به رادیاتور ایران است. این جا به جایی به دلیل راندمان بالاتر محصولات آلومینیومی رادیاتور ایران، تنوع بیشتر محصول و قیمت رقابتی تر انجام شده است. خودروهای جک و هیوندای مونتاژشده در کرمان به سیستم خنک کاری قدرتمند نیاز دارند و همین موضوع اهمیت همکاری جدید را افزایش داده است. همچنین مذاکرات با مدیران خودرو ادامه دارد و سهم رادیاتور ایران در بازار افترمارکت نیز به حدود ۳۰ درصد رسیده است. با این حال، مشکل دیرکرد پرداخت ها از سوی خودروسازان همچنان پابرجاست و تا زمانی که این روند اصلاح نشود، رشد پایدار در زنجیره تأمین امکان پذیر نخواهد بود.
پارادوکس تأمین آلومینیوم؛ هزینه داخلی بیشتر از واردات
مهم ترین چالش تولید در رادیاتور ایران، تأمین آلومینیوم است؛ ماده ای که نقش اساسی در ساخت رادیاتورهای مدرن دارد. مدیرعامل شرکت توضیح می دهد که آلومینیوم داخلی بر اساس نرخ بورس فلزات لندن (LME) و به صورت نقدی عرضه می شود، در حالی که واردات از امارات حدود ۲۰ درصد ارزان تر تمام می شود. این اختلاف قیمت نتیجه سیاست گذاری های نامتوازن است؛ زیرا تولیدکنندگان داخلی آلومینیوم محصول خود را با نرخ جهانی عرضه می کنند، اما هزینه های انرژی، حمل و نقل و شرایط تحریم باعث شده واردات از امارات و بحرین ( کشورهایی که سالانه بیش از دو میلیون تن آلومینیوم تولید می کنند ) صرفه اقتصادی بیشتری داشته باشد.
آلومینیوم داخلی معمولاً با فرمول LME به علاوه ۱۵ تا ۲۰ درصد سربار قیمت گذاری می شود، در حالی که واردات با LME و تنها ۵ تا ۱۰ درصد هزینه اضافه انجام می شود. این شکاف قیمتی بخش قابل توجهی از حاشیه سود تولیدکنندگان را کاهش می دهد و تا ۳۰ درصد از رشد تولید را محدود می کند.
چشم انداز خودروهای برقی؛ نیاز بیشتر، سفارش صفر
با وجود رشد جهانی صنعت خودروهای برقی، تاکنون هیچ خودروساز داخلی سفارشی برای تولید مبدل های حرارتی مخصوص EV به رادیاتور ایران نداده است. این در حالی است که خنک کاری باتری و مدیریت حرارتی در خودروهای برقی اهمیت بیشتری از خودروهای احتراقی دارد. رادیاتور ایران آمادگی کامل برای سرمایه گذاری در بخش تحقیق و توسعه EV دارد، اما کمبود بودجه R&D در خودروسازان که معمولاً کمتر از یک درصد فروش آن هاست، مانع اصلی ورود به این بازار آینده دار است. این در حالی است که کشورهایی مانند ترکیه تا ۲۰ درصد از تولید خود را به قطعات خودروهای برقی اختصاص داده اند.
بدهی های سنگین سایپا؛ جدی ترین تهدید مقابل رادیاتور ایران
در میان تمام چالش ها، بزرگ ترین تهدید برای رادیاتور ایران بدهی های انباشته سایپا است. طبق گزارش ها، سایپا برای محصولاتی مانند شاهین حتی یک ریال از هزینه قطعات را به موقع پرداخت نکرده است، در حالی که هزینه تولید برای قطعه سازان کاملاً نقدی است. این موضوع ریشه در سیاست های مدیریتی گذشته دارد؛ جایی که بیش از ظرفیت، خودرو فروخته شد و اکنون برای تولید همان خودروها، سایپا نیازمند منابعی است که دیگر در اختیار ندارد. بدهی کل خودروسازان به قطعه سازان اکنون به حدود ۶۲۰ هزار میلیارد تومان رسیده و ۲۷ هزار تعهد معوق شاهین روند تولید را مختل کرده است. هرچند مدیران سایپا از رشد ۴۰ درصدی تولید سخن می گویند، اما بدون اصلاح ساختار مدیریتی و حرکت به سمت خصوصی سازی، زنجیره تأمین همچنان آسیب پذیر خواهد ماند.
جمع بندی؛ پتانسیل بزرگ در بستر چالش های ساختاری
رادیاتور ایران با سابقه طولانی، کیفیت فنی بالا، نیروی انسانی متخصص و آمادگی برای ورود به بازار قطعات خودروهای برقی، توان تبدیل شدن به قطب منطقه ای تولید مبدل های حرارتی را دارد. اما چالش هایی مانند ساختار نامتوازن قیمت گذاری، بحران تأمین آلومینیوم، بدهی های انباشته خودروسازان و مدیریت دولتی باعث شده این شرکت بزرگ در مسیر رشد با تهدیدهای جدی رو به رو باشد. بدون اصلاح این حلقه های کلیدی، رکوردهای تولید ممکن است تنها روی کاغذ باقی بماند و مشکلاتی مانند جوش آوردن خودروها همچنان ادامه پیدا کند. این گزارش بر اساس بازدید رسانه ای، داده های رسمی مدیران شرکت و اطلاعات انجمن قطعه سازان تهیه شده است.